مطالعات تعامل انسان با تکنولوژی بلاک‌چین در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه مردم شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. رایانامه، anaderi@ut.ac.ir

2 دانشجوی دکتری رشته مردم شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. رایانامه، m.akbarigolzar@ut.ac.ir

چکیده
هدف: مقالات متعددی با استفاده از روش فراترکیب به مرور نظام‌مند مطالعات صورت گرفته در حوزه بلاک‌چین در کشور پرداخته‌اند که تمرکز همه آنها بر مرور مقالات خارجی است. باتوجه‌به رشد و فراگیری تکنولوژی بلاک‌چین در کشور و افزایش دامنه تحقیقات داخلی در رابطه با آن، یک بررسی نظام‌مند از تحقیقات صورت‌گرفته در داخل کشور نیز ضروری به نظر می‌رسید. در همین راستا، هدف این مقاله مرور سیستماتیک مقالات داخلی در حوزه بلاک‌چین با تمرکز بر حوزه مطالعاتی تعامل انسان-کامپیوتر (HCI) می‌باشد.

روش: در این مطالعه 985 مقاله با معیارهای جستجوی تعیین شده با روش فراترکیب کیفی شناسایی شدند که پس از اعمال فیلترهای هدفمند در نهایت به 111 مقاله نهایی منجر گردید. تمرکز این بررسی خلاصه‌کردن ادبیات HCI در مورد تکنولوژی بلاک‌چین است. مرور ادبیات در چهار مرحله جامع، با پیروی از پروتکل مرور سیستماتیک PRISMA سازماندهی گردید و سپس داده‌های گردآوری‌شده تحلیل مضمون شدند.

یافته‌ها: مقالات مرتبط با تعامل انسان با تکنولوژی بلاک‌چین در چهار دسته‌بندی موضوعی که هر کدام به سه ریز موضوع مجزا تقسیم می‌شوند، تقسیم‌بندی شدند که عبارتند از، 1. اقتصاد غیرمتمرکز و قرادادهای هوشمند 2. درک و مشارکت کاربران از تکنولوژی بلاک‌چین و رمزارزها 3. کاربرد تکنولوژی بلاک‌چین در یک زمینه خاص 4. مسائل فقهی و حقوقی حول بلاک‌چین و رمزارزها.

نتیجه‌گیری: علی رغم رشد بسیار خوب مطالعات در رابطه با تکنولوژی بلاک‌چین و رابطه انسان با آن در ایران، همچنان فضای حاکم بر این مطالعات با فضای بین‌المللی تفاوت عمده‌ای دارد و پژوهشگران داخلی این حوزه می‌بایست توجه بیشتری به حوزه‌های فنی-اجتماعی نوظهور و تحقیقات میان‌رشته‌ای آن و همچنین تحولات پرسرعت حوزه تکنولوژیک جهت فهم بهتر حیات اجتماعی بشر داشته باشند

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Studies of human interaction with blockchain technology in Iran

نویسندگان English

Mahdi Akbari Golzar 1
Ahmad Naderi 2
1 Associate Professor, Department of Anthropology, Faculty of Social Sciences, University of Tehran. Tehran, Iran. E-mail، anaderi@ut.ac.ir
2 Corresponding author, PhD Candidate in Anthropology, Faculty of Social Sciences, University of Tehran. Tehran,Iran. E-mail، m.akbarigolzar@ut.ac.ir
چکیده English

Introduction

Blockchain technology was first introduced in 2008 as a peer-to-peer electronic payment system. This technology has since attracted widespread attention in the field of scientific research as well as industry. Blockchain has been examined from various aspects. For example, a body of research examines how blockchain's decentralized approach could completely disrupt current business models, financial systems, organizations, and civil governance. Arguably, the clearest evidence of the growth and pervasiveness of this technology is the combined blockchain market capitalization reaching more than 2.6 trillion cryptocurrencies in 2024. In addition, development activity has been steadily growing over the past decade, and numerous projects have been launched to improve the core design of the blockchain (Bitcoin) (such as Ethereum, Kava, and Solana blockchains, etc.). Several articles have systematically reviewed the studies conducted in the field of blockchain in the country using the meta-combination method, all of which focus on the review of foreign articles. Due to the growth and widespread use of blockchain technology in the country and the increase in the scope of domestic research related to it, a systematic review of the research conducted inside the country also seemed necessary. In this regard, the aim of this article is to systematically review internal articles in the blockchain field, focusing on the human-computer interaction (HCI) field of study.

Methods and Materoal

In this research, we have used the qualitative meta-method for a systematic review of blockchain research. A systematic review is a method of identifying, evaluating, and interpreting past research related to a research question, topic area, or phenomenon of interest. The focus of this review is to summarize the HCI literature on blockchain technology. We organized this literature review in four comprehensive steps, following the PRISMA systematic review protocol.

Resultss and Discussion

We found that the articles in our sample adopted one of the following two perspectives. They conducted their research either on blockchain technology (74 articles, 66%) or specifically on cryptocurrencies (37 articles, 34%). Articles related to blockchain technology mainly discuss the understanding of users' motivation, perceived risks and the application of this technology, and articles related to cryptocurrencies also deal more with the jurisprudential and legal aspects of cryptocurrencies and the analysis of transaction risks and user experience. Most empirical studies that deal with people evolve around cryptocurrency, while contributions to blockchain often lead to products or evaluations of financial and administrative systems.

After providing an overview of blockchain research in the HCI community, we present and discuss the salient themes that emerged from the literature review. We identified 4 main themes:


Decentralized economy and smart contracts (13 articles, 12%)
Users' understanding and participation of blockchain technology and cryptocurrencies (48 articles, 43%)
Application of blockchain technology in a specific field (34 articles, 31%)
Jurisprudence and legal issues around blockchain and cryptocurrencies (16 articles, 14%).


Conclusion

After completing the systematic review of domestic articles, the most interesting point for us is the difference between domestic articles and international topics. As mentioned in some parts of the article, there are three general interests in the international research space that are less observed in domestic research. The first is issues related to the concept of trust in blockchain technologies. The second is the issues related to technical infrastructure and generally the way of socio-technical interactions in society, and the third is related to blockchain-based micro-projects such as Ethereum, Kava, Solana, etc., which are not considered in Iran.

The blockchain ecosystem has experienced rapid growth over the past decade. While until recently, Ethereum was the only widely used blockchain platform supporting decentralized applications, today several new blockchains (such as Solana, Kava, Polkadot, Terra, etc.) have been launched for decentralized applications. Many believe that this new generation of blockchains, which now offer instant transactions with low transaction fees, promises the third generation of the web. Web 1.0 allowed users to read (consume) content on the Internet. Web 2.0 added authoring options and the ability to generate content, thereby enabling rich interactive Internet applications. Powered by blockchain, Web 3.0 now adds the ability to own, create, and distribute digital assets. The first signs of this paradigm shift are the emergence of decentralized finance (DeFi) and non-fungible tokens (NFT), which so far account for more than two-thirds of transactions on the Ethereum blockchain and are driving user adoption of Ethereum. These topics and developments are being noticed by researchers all over the world, but we did not find any study in these fields inside the country. This issue is particularly important from the aspect that Web 3.0 challenges human interaction and cooperation on the Internet and, in a sense, mixes the human and technological space together.The need to pay attention to these research fields as well as the acceptance of interdisciplinary studies (specifically socio-technical studies) should be taken into account in order to open a gate for understanding the fast-paced global technological developments in the space of social studies and a field for presenting theories. To provide a new society in accordance with the socio-cultural context of Iranian society.

کلیدواژه‌ها English

Blockchain
Cryptocurrency
human-technology interaction
Systematic review
qualitative meta-synthesis
منابع
ابوطالبی. محسن و محمدتقی. هنری (1401). بررسی تأثیر اینترنت اشیاء و تکنولوژی بلاک‌چین بر بهبود عملکرد سیستم کنترل موجودی و زنجیره تأمین (مطالعه موردی، کارخانه نورد صنعتی ساختمانی فولاد یزد). مطالعات مهندسی صنایع و مدیریت تولید 22(8)، 172-183.
احمدی. مجید و همکاران. (1402). ارائه چارچوبی برای شناسایی پیشران‌های مؤثر روی آینده بازاریابی نوآورانه در صنعت بانکداری با تمرکز بر فناوری بلاک‌چین. ابتکار و خلاقیت در علوم انسانی 48(12)، 177-202.
ارغوانی‌پیرسلامی. فریبرز و میراحمدی. سعید (1398). جهانی‌شدن ارزهای مجازی و حکمرانی اقتصادی دولت. سیاست و روابط بین‌الملل 6(3)، 29-68.
اسکندری‌ثانی. محمد. و سفالگر. سحر (1402). ارزیابی بسترهای فناوری بلاک‌چین در راستای توسعه گردشگری پایدار در ایران. چشم‌انداز شهرهای آینده 15(4)، 79-102.
اسماعیلی. محبوبه و همکاران. (1401). آینده‌پژوهی استفاده از فناوری بلاک‌چین جهت تسهیل مدیریت اطلاعات در سازمان تأمین اجتماعی با رویکرد کنشگر-شبکه. پردازش و مدیریت اطلاعات 109(38)، 247-270.
اشرافیان‌رهقی. محمدمهدی و همکاران. (1401). تطبیق تدابیر پیشنهاد الگوی ایرانی اسلامی پیشرفت با معیارهای مؤثر در تأمین زنجیره سبز در بستر فناوری بلاک‌چین با رویکرد راهبری الگو. مطالعات محیط‌زیست، منابع طبیعی و توسعه پایدار 22(6)، 33-42.
اکبری‌گنجه. سجاد و همکاران. (1401). طراحی مدل قرارداد هوشمند توافق سطح خدمات با راهبرد تحول دیجیتال بر اساس نظریه داده بنیاد.  بررسی‌های بازرگانی 116(20)، 75-100.
البرز. امیررضا و همکاران. (1401). ارائه الگوی استفاده از فناوری بلاک‌چین در تجارت بین‌الملل (مشتقات نفتی). اقتصاد و توسعه منطقه‌ای 23(29)، 5-30.
امینی‌نیا. عاطفه و جلیلی. پریسا (1401). تحلیلی بر مزایا و معایب رمز ارزها در توسعه اقتصاد بین‌الملل. مطالعات حقوق 59(7)، 137-146.
آرزمجو. هانیه و حیدری. غلامرضا (1400). رویکردی گفتمانی به فرایند شکل‌گیری یک سیاست  (مطالعه موردی تعرفه‌گذاری برق استخراج رمزارز).  مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی 38(11)، 21-37.
آل‌داود. علیرضا و صادقی‌نسب. محسن (1400). نقش فناوری‌های جدید اطلاعاتی در توسعه عملکرد زنجیره تأمین کسب و کارهای پسامدرنیته ایران.  مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی 7(2)، 63-82.
بابازاده. یوسف و همکاران. (1400). مدل مفهومی شاخص‌های تسهیل کننده استفاده از رمزارزها در مبادلات بین‌المللی در شرایط تحریم.  مدیریت کسب و کارهای بین‌المللی 13(4)، 167-188.
بابک. محمد و همکاران. (1399). ذخیره‌سازی و نگهداری رمزپول‌ها با کیف‌های دیجیتال. اقتصاد دفاع 18(5)، 81-103.
تارم. کبری (1399). نقش بلاک‌چین در اشتراک‌گذاری دانش مبتنی بر تحلیل علم‌سنجی پژوهش‌های علمی. جامعه‌شناسی سیاسی ایران 12(3)، 3549-3574.
تختائی. نصرالله و همکاران. (1402). هوش مصنوعی و بلاک‌چین در حسابداری و حسابرسی. چشم‌انداز حسابداری و مدیریت 82(6)، 224-229.
تقوا. محمدرضا و جلائیان‌زعفرانی. زهرا (1399). توسعه مدل اکوسیستم شناختی رمزارز. تازه‌های علوم شناختی 86(22)، 103-110.
جمالیان‌پور. مظفر و علی‌پورفلاح‌پسند. علی (1399). بررسی تأثیر قراردادهای هوشمند بر حرفه حسابداری و حسابرسی. مطالعات حسابداری و حسابرسی 35(8)، 89-102.
جوزدانی. مریم و مظفری. سعید (1398). پذیرش بلاک‌چین به عنوان یک ضرورت در تجارت الکترونیک. رویکردهای پژوهشی نوین در مدیریت و حسابداری 16(3)، 93-101.
حاجی‌ملامیرزایی. حامد و همکاران. (1401). الگوی خط مشی‌گذاری رمزارزها در جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر تهدیدات امنیتی-اقتصادی رمز ارزها. اقتصاد دفاع 25(7)، 149-170.
حبیبی‌دهکردی احسان و ابافت. رسول (1401). مواجهه فقهی حقوقی با رمزارزها در مسیر جهانی‌شدن - یک ضرورت. دانش حقوق مدنی 21(11)، 89-100.
حسن‌پورعسکری. عباس و احمدی‌نیا. محمد (1397). فناوری بلاک‌چین و کاربردهای آن در حوزه پزشکی. پژوهش‌های کاربردی در فنی و مهندسی 11(2)، 99-112.
حسن‌زاده. حمیدرضا و جمالی. امیرحسین (1402). بررسی پتانسیل بلاک‌چین در تحقق درآمدهای مالیاتی در کشور ایران. پژوهشنامه مالیات 106(31)، 107-129.
حسنی. محمدعلی و همکاران. (1400). شناسایی فرصت‌ها و چالش‌های فناوری زنجیره بلوکی در اقتصاد کسب و کارهای صنعتی. پژوهشنامه اقتصاد و کسب و کار 22(11)، 59-73.
حسینقلی‌پور. زهرا و عین‌آبادی. جواد (1401). بررسی تأثیرات تحریم‌های بین‌المللی در تعاملات بانکی بین‌المللی شرکت‌های ایرانی در بستر بلاک‌چین. چشم‌انداز حسابداری و مدیریت 63(5)، 92-104.
حسینی. ابراهیم. (1402). ارزیابی کاربرد سیستم اطلاعات در ارتقاء مدیریت منابع انسانی مبتنی بر بلاک‌چین (مورد پژوهش، بانک مرکزی). مطالعات مدیریت و کار آفرینی 43(9)، 272-286.
حیدری. حامد و همکاران. (1399). شناسایی و اعتبارسنجی پیشایندها و پیامدهای پذیرش زنجیره‌ی بلوکی در بازارهای مالی ایران با رویکرد فازی. مهندسی مالی و مدیریت اوراق بهادار 42(11)، 215-247.
حیدریان‌دولت‌آبادی. محمدجواد و جلالی‌کروه. محمود (1399). مطالعه علم محور تحولات تجارت الکترونیک در عصر بلاک‌چین. رهیافت 80(30)، 131-142.
خدیور. آمنه و همکاران. (1401). شناسایی و رتبه‌بندی عوامل کلیدی موفقیت در پیاده‌سازی قرارداد هوشمند در صنعت بیمه. مدیریت اطلاعات 16(8)، 71-92.
خردیار. سینا. (1400). تبیین نقش فناوری بلاک‌چین در بهبود شفافیت و اعتماد در بخش عمومی. حسابداری و بودجه‌ریزی بخش عمومی 4(2)، 2-9.
دریایی. مهدی و همکاران. (1401). ارائه مدل پذیرش بیت‌کوین در صنعت گردشگری؛ بررسی عوامل تاثیرگذار بر کسب وکار اکوسیستم با رویکرد نقشه شناختی فازی. مدیریت کسب و کارهای بین‌المللی 20(5)، 25-54.
دهبسته. کبری و همکاران. (1399). طراحی مدل کسب و کار مبتنی بر فناوری بلاک‌چین در کشورهای در حال توسعه با استفاده از متد کیفی تحلیل محتوا (مطالعه موردی در اپراتور تلفن همراه ایران). بهبود مدیریت 48(14)، 151-173.
ذاکری‌نیا. حانیه و غلامپور. زهرا (1401). ظرفیت‌سنجی قراردادهای ساخت و ساز خودالزام‌گر. حقوق فناوری‌های نوین 5(3)، 56-72.
ذوالفقاری. پریسا و همکاران. (1401). بررسی تأثیر ریسک درک شده توسط کاربران شبکه‌های اجتماعی بر قیمت بیت‌کوین با استفاده از تکنیک تحلیل احساسات و شبکه عصبی NARX. پژوهش‌های مدیریت در ایران 42(26)، 18-41.
رحمانی‌خلیلی. علی و همکاران. (1401). طراحی و اعتبارسنجی الگوی به‌کارگیری فناوری بلاک‌چین و ارزهای رمزنگاری شده در شرایط تحریم جمهوری اسلامی ایران. جامعه‌شناسی سیاسی ایران 26(5)، 1541-1568.
رحیمی. اکبر و همکاران. (1401). ارائۀ مدل ساختاری تفسیری موانع به‌کارگیری فناوری بلاک‌چین در زنجیرۀ تأمین صنایع غذایی. مدیریت تولید و عملیات 28(13)، 79-104.
رنجبرفلاح. محمدرضا و فروغی. مهدی. (1399). واکاوی فرصت‌ها و تهدیدهای موجود در روند قانون‌گذاری فناوری بلاک‌چین و رمزارزینه‌ها در ایران مبتنی بر مدل PEST. اقتصاد دفاع 17(5)، 133-158.
زارع‌خانقاه. داود و همکاران. (1402). به‌کارگیری رویکرد تصمیم‌گیری چندمعیاره فازی جهت اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر انتخاب ارزهای دیجیتال مورد استفاده در حسابرسی دیجیتال دستگاه‌های اجرائی کشور. دانش حسابرسی 91(23)، 348-367.
زندی. امیر و همکاران. (1400). ارائه مدلی از مؤثرترین عوامل بازدارنده بلاک‌چین در توسعه کسب کار ایران. مدیریت کسب و کار 52(13)، 194-219.
سبحانی. حسن و قائمی‌نیا. علی اصغر (1397). تأملی در منشأ ارزش بیت‌کوین از منظر اعتباریات علامه طباطبایی (ره). پژوهش‌نامه اقتصادی (دانشگاه علامه طباطبایی) 70(18)، 245-263.
سجادیان. مهیار و همکاران. (1400). مدخلی بر مفاهیم و بنیادهای شهرهای «کریپتویی» و «متاورسی» به هدف بهره گیری آگاهانه در کشور ایران. جغرافیا و برنامه ریزی شهری چشم‌انداز زاگرس 49(13)، 7-40.
سعیدوزیری. خدایار. (1400). تأثیر رمزارزها بر تحریم‌های یک‌جانبه. حقوق فناوری‌های نوین 4(2)، 133-154.
سقائی. احسان. (1400). مزایای استفاده از زنجیره بلوکی در حوزه بازاریابی. مدیریت و حسابداری در هزاره سوم 10(4)، 53-64.
سلیمانی‌پور. محمدمهدی و همکاران. (1396). بررسی فقهی پول مجازی. تحقیقات مالی اسلامی 12(6)، 167-192.
سیدباقری. فائزه و همکاران. (1402). شناسایی راهکارهای عملیاتی کاربرد فنّاوری بلاک‌چین در رونق گردشگری ایران. گردشگری و توسعه 34(12)، 277-294.
سیدکر. عبدالباسط و نوربخش. راضیه. (1402). بهینه سازی سیستم آموزشی با تکیه بر تکنولوژی بلاک‌چین. مطالعات روانشناسی و علوم تربیتی (موسسه آموزش عالی نگاره) 90(5)، 41-58.
شاملو. باقر و خلیلی‌پاجی. عارف. (1399). چالش‌های حقوقی-اقتصادی ارزهای مجازی برای نظام‌های سیاسی در پرتو نظریه جایگزینی. رهیافت‌های سیاسی و بین‌المللی 63(12)، 125-152.
شاملو. باقر و خلیلی‌پاجی. عارف. (1399). سیاست‌گذاری جنایی ریسک‌مدار در برابر فناوری ارزهای مجازی. مجلس و راهبرد 103(27)، 247-278.
شرج‌شریفی. آزیتا و زلکی‌قربان‌پور. موسی (1401). ارائه مدل علی شناسایی بسترهای لازم جهت کاربرد پول رمزنگاری شده مورد مطالعه (بیت‌کوین). رویکردهای پژوهشی نوین در مدیریت و حسابداری 86(6)، 669-680.
شفیعی‌نیک‌آبادی. محسن و همکاران. (1401). اولویت بندی متغیرهای پایداری زنجیره تأمین خدمات پرداخت الکترونیک در تأثیرپذیری از فناوری بلاک‌چین. مدیریت توسعه فناوری 39(10)، 70-98.
شهبازی. محمد و همکاران. (1399). بررسی کاربردی الگوریتم‌های اجماع مورد استفاده در شبکه‌های بلاک‌چین. سیاست‌نامه علم و فناوری 32(10)، 35-53.
شهری. سعیدرضا و میرزایی. رضا (1402). بررسی تحل یلی امکان سنجی وضع رمز ارزها به عنوان مهریه از منظر فقه و حقوق. پژوهش‌های فقه اسلامی و مبانی حقوق 10(0)، 67-103.
صادقی. محسن و همکاران. (1402). کاربرد بلاک‌چین در حفاظت از حقوق مالکیت فکری و ابعاد کاربردی آن. حقوق خصوصی (دانشگاه تهران) 42(20)، 32-44.
صفاری. علی و همکاران. (1399). کارکردهای مجرمانه ارزهای مجازی، تحلیل جرم‌شناختی و راهکارهای پیشگیرانه. دانشنامه حقوق اقتصادی 18(27)، 223-250.
طالبی. داود و محمّدی. رضا. (1401). نقش زنجیره‌های بلوکی بر سیستم برنامه‌ریزی منابع سازمانی (ERP). پژوهشنامه مدیریت و مهندسی صنایع 13(4)، 13-25.
طاهرخانی. لیلا و عموزاده‌خلیلی. حسین. (1401). پذیرش فناوری بلاک‌چین در زنجیره‌های تأمین. رویکردهای پژوهشی نوین در مدیریت و حسابداری 85(6)، 515-538.
عزیزی. فاطمه و سلیمانی. هادی. (1398). معرفی بیت‌کوین و چالش‌های امنیتی آن. پدافند غیر عامل 40(10)، 69-80.
عسکرزاده. غلامرضا و روحی. امین. (1401). بررسی رفتار گله‌ای در بازار ارزدیجیتال. پژوهش‌های مالی و رفتاری در حسابداری 7(2)، 124-135.
علیزاده‌مجد. امیررضا و همکاران. (1402). طراحی مدل بلاک‌چین در صنعت بیمه با رویکرد جبران خسارت درمان. مهندسی مالی و مدیریت اوراق بهادار 54(14)، 85-104.
غلامی‌معاف. کمیل و همکاران. (1400). بررسی وضعیت پذیرش بیت‌کوین در ایران توسط فرامدل یکپارچه پذیرش و استفاده از فناوری. سیاست‌نامه علم و فناوری 35(11)، 81-94.
فارسیجانی. حسن و اله‌کرم‌پور. احمد. (1401). ارزیابی میزان آمادگی برای به‌کارگیری فناوری بلاک‌چین در شرکت ملی گاز ایران. مدیریت تولید و عملیات 30(13)، 1-23.
فاطمی. منصور و شایسته‌پور حمید (1402). بررسی تأثیر فناوری بلاک‌چین بر مدیریت منابع انسانی الکترونیک در صنعت. کنکاش مدیریت و حسابداری 8(3)، 372-385.
فاطمی‌اردکانی. ولی الله و همکاران. (1401). رمزارز خصوصی در مقابل پول دیجیتال بانک مرکزی، مدل‌سازی نظریۀ بازی تکاملی برای تسهیم حق‌الضرب پولی. پژوهش‌های پولی - بانکی 51(15)، 67-93.
فراتی. مریم و همکاران. (1399). راهکارهای مقابله با پولشویی از طریق بیت‌کوین. تحقیقات حقوقی تطبیقی ایران و بین‌الملل 50(13)، 55-74.
فرازمند. عاطفه و همکاران. (1400). ارائه چارچوب مفهومی شناسایی و تحلیل ذینفعان و بازیگران اکوسیستم رمزارز. امنیت ملی 40(11)، 245-276.
فرزانه‌رفعت. مریم و همکاران. (1402). بررسی تأثیر فناوری بلاک‌چین بر هزینه‌های کنترل و اجرا و فرایند در ایران. مهندسی مالی و مدیریت اوراق بهادار 56(14)، 55-74.
فقهازاده. نسیم و رفیعی‌پور. کوثر. (1402). چالش‌های نظام عدالت قضایی ایران در قبال جرائم مرتبط با ارز دیجیتال. تحقیقات حقوق قضایی 7(4)، 447-466.
قاسمی. غلامرضا. (1402). آشنایی با کاربرد فناوری دیجیتال برای مدیریت منابع انسانی. مطالعات مدیریت و حسابداری 43(9)، 1-5.
قاسمی. ناصر. (1400). فرصت‌ها و تهدیدات ارزهای دیجیتال؛ مطالعه موردی کشورهای منتخب شرق آسیا. سیاست جهانی 37(10)، 185-218.
قنبروند. حمید و جعفریان‌دیوکلایی. مرضیه. (1402). بررسی تأثیر فناوری بلاک‌چین بر مدیریت منابع انسانی. کنکاش مدیریت و حسابداری 8(3)، 56-80.
کاظمی‌نجف‌آبادی. مصطفی و امیدوار. محسن. (1401). امکان‌سنجی فقهی تأمین مالی غیرمتمرکز با تأکید بر نظام اقتصادی اسلام. معرفت اقتصاد اسلامی 26(13)، 149-166.
لاریجانی. سعید و طاهری. امیرحسین. (1401). امکان‌سنجی اقتصادی طرح ترکیب نیروگاه‌های برق کوچک مقیاس و مزارع استخراج رمزارز و تحلیل اثرات آن بر امنیت تأمین انرژی و پدافند غیرعامل کشور. اقتصاد دفاع 25(7)، 67-89.
محمدظاهری. مهدی و داودی. محمدرضا. (1401). بررسی فرایندها و حوزه‌های اثرگذاری دیفای (defi). پژوهش‌های معاصر در علوم مدیریت و حسابداری 12(4)، 40-60.
محمدی. رضا و اخوان‌خرازیان. مریم (1402). بررسی نقش بلاک‌چین بر توسعه سرمایه انسانی. مدیریت، اقتصاد و کارآفرینی 13(4)، 2-12.
محمدی. مهدی. (1399). پول به مثابه انفال؛ مبنای نظری تأمین مالی درونزای تولید. راهبرد اقتصادی 33(9)، 71-111.
محمدی. مسلم. (1402). تأثیر ویژگی‌های بلاک‌چین بر نوآوری‌های مالی بانکداری در ایران. فصلنامه مطالعات نوین در مدیریت، اقتصاد و حسابداری. 23(6)، 74-84.
محمودی. امیررضا و میری‌بالاجورشری. مهشید (1401). واکاوی مکانیزم‌های بیمه توکن‌های غیرمثلی. مطالعات حقوقی فضای مجازی (4)، 31-43.
مددی. مهدی. (1401). جستاری در قانونمندسازی سیستم‌های غیرمتمرکز مبتنی بر بلاک‌چین. سیاست‌نامه علم و فناوری 40(12)، 128-139.
مددی. مهدی و شفیعی. قاسم. (1400). بازار سرمایه نوین در پرتو قانون برنامه ششم توسعه (کارکردسنجی فناوری بلاک‌چین در بازارسرمایه). بورس اوراق بهادار 56(14)، 197-224.
مرادی‌برلیان. مهدی و تنگستانی. محمدقاسم. (1401). پیامدهای فن‌آوری بلاک‌چین برای حاکمیت دولت مدرن. دولت پژوهی 32(8)، 192-222.
مرادی‌قلعه. سعید. (1401). پولشویی از طریق ارزهای دیجیتال (تجزیه و تحلیل پدیده و اقدامات پیشگیرانه مناسب). تحقیقات حقوق قضایی 5(3)، 271-290.
مریدی. زهرا و همکاران. (1400). طراحی مدل هوشمندسازی سطح خدمات توافق‌شده مبتنی بر بلاک‌چین با استفاده از نظریه داده‌بنیاد. مدیریت اطلاعات 15(7)، 24-48.           
مظفری. سعید و جوزدانی. مریم. (1399). امکان سنجی بلاک‌چین در برنامه ریزی و مدیریت پروژه. دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی 25(3)، 51-58.
ملک‌شعار. محمدرضا و همکاران. (1402). ارائه مدل امکان سنجی استقرار فناوری بلاک‌چین درمعاملات بورس اوراق بهادار تهران. دانش مالی تحلیل اوراق بهادار (مطالعات مالی) 59(16)، 160-173.
منصوری. رباب. (1398). مدلی برای مدیریت، کنترل و ریشه کنی فساد سیستم‌های اداری با به‌کارگیری فناوری بلاک‌چین و الگوریتم ارائه شده برای ادراه مالیات. مجله اقتصادی 217-218(19)، 63-97.
موسوی. زهراسادات و همکاران. (1401). مفهوم‌پردازی بلاک‌چین و قراردادهای هوشمند. فصلنامه مطالعات نوین در مدیریت، اقتصاد و حسابداری. 17(5)، 60-71.
مهدوی. امیرحسین و همکاران. (1402). نحوه مواجهه دولت اسلامی با رمزارزها بر حسب وظایف خود (مطالعه موردی، رمزارزهای اثبات کار). اقتصاد اسلامی 89(23)، 35-68.
میراشرفی. امیرحسین. (1401). بررسی تأثیر تکنولوژی بلاک‌چین بر کاربرد توکن‌های بی همتا (NFT) و سرمایه گذاری در آن‌ها. مطالعات نوین بانکی 17(5)، 7-28.
مینا. محبوبی و غلام‌پور. زهرا. (1401). انقلاب بلاک‌چین در صیانت [فرا] حقوقی از دادههای حساس (مطالعه موردی، اطلاعات ژنتیکی انسانی). مدیریت اطلاعات 16(8)، 93-110.
نجاتی‌رشت‌آبادی. حجت و همکاران. (1400). شناسایی مفهوم اعتماد مشتری به تبلیغات دیجیتال مبتنی بر بلاک‌چین، توسعه‌ی مدل با نظریه داده‌بنیاد. چشم‌انداز مدیریت بازرگانی 78(19)، 92-119.
نصرآزادانی. مائده و امیرپور. مهناز. (1401). بررسی میزان تأثیر پذیرش عمومی و دینی جامعه در ورود به بازار ارزهای دیجیتال (مورد مطالعه، شهر مشهد). مطالعات راهبردی علوم انسانی و اسلامی 47(4)، 115-152.
نوراحمدی. مرضیه و صادقی. حجت‌الله. (1400). کاربرد فرایند توصیه اجتماعی در تأمین مالی جمعی اسلامی (ارایه مدلی براساس فناوری بلاک‌چین). اقتصاد و بانکداری اسلامی 35(10)، 221-248.
نوری. مهدی و نجفی‌جزه. حامد. (1400). بررسی تنظیم‌گری استخراج رمزارزها در اقتصاد ایران با رویکرد نظریه بازی‌ها. مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی 39(11)، 135-158.
نیلفروشان. هادی و ایازی. علی. (1399). ارزیابی قلمرو فعالیت شرکت‌های حوزه نفت و گاز بر شاخص‌های کلان آمادگی پذیرش فناوری بلاک‌چین. مطالعات مدیریت کسب و کار هوشمند 33(9)، 247-286.
هاشمی. مسعود و همکاران. (1400). شناسایی پنجره‌های فرصت فناوری بلاک‌چین در صنعت بانکداری ایران. سیاست‌نامه علم و فناوری 35(11)، 35-51.
هاشمی. مسعود و همکاران. (1400). درونی‌سازی پنجره‌های فرصت بلاک‌چین در صنعت بانکی ایران از طریق رویکرد نظام نوآوری فناورانه. بهبود مدیریت 54(15)، 153-192.
احمدی. محمدمهدی و همکاران. (1402). بررسی تاثیرکاربردهای تکنولوژی و نیازهای اطلاعاتی بر مدیریت زنجیره تأمین با نقش میانجی فناوری بلاک‌چین در گردشگری. نشریه مدیریت توسعه و تحول. 54(15)، 15-32.
افخمی. محمد و بهار. مهری. (1402). پیوند دیالکتیکی فرهنگ سایبری و منافع عمومی (مطالعه موردی، استارتاپ ان اف تی اینتروسپکت و کلکسیون‌های ان اف تی)، نشریه جامعه‌شناسی فرهنگ و هنر. 5(5)، 68-85.
آل یاسین. سما و پورزمانی. زهرا. (1401). توسعه مدل پذیرش فناوری بلاک‌چین در بستر مفاهیم حسابداری مدیریت، نشریه اقتصاد مالی. 16(61)، 69-102.
ترکی. لیلا و قربان زاده. امید. (1402). ساز و کار رمزارزها در فناوری زنجیره بلوکی (بلاک‌چین) و تأثیر این فناوری بر نظام بانکداری، فصلنامه تحقیقات مدلسازی اقتصادی. 13(49)، 84-111.
ترکی. مصطفی و همکاران. (1402). ارائه مدل ساختاری برای پیاده‌سازی بلاک‌چین در صنعت فرآورده‌های لبنی، نشریه رویکردهای نوین در مدیریت و بازاریابی. 2(1)، 117-134.
جعفری. سوزان. (1402). کاربرد بلاک‌چین در ایجاد ارزش پایدار برای کسب وکارهای نوپا، نشریه تکنولوژی در کارآفرینی و مدیریت استراتژیک. 1(1)، 21-29.
روشنی. علی و همکاران. (1401). بررسی و ارائه الگوی استقرار بلاک‌چین در قراردادهای بین‌المللی صنعت نفت و گاز (مطالعه موردی شرکت گاز استان آذربایجان شرقی)، نشریه مطالعات راهبردی در صنعت نفت و انرژی. 13(52)، 23-36.
زاهدی. محمدرضا. (1402). کاربرد بلاک‌چین به منظور ارتقای مدیریت منابع انسانی در سازمان‌ها، مطالعه موردی یکی از دانشگاه‌های کشور. فصلنامه توسعه تکنولوژی صنعتی. 54(4)، 57-76.
طاهری. معصومه و همکاران. (1401). پذیرش معاملات مالی با استفاده از فناوری بلاک‌چین و رمزارز، رویکرد ارتباط با مشتری، فصلنامه دانش سرمایه گذاری. 12(46)، 465-484.
کریمیان زاده. محمد و همکاران. (1400). کاربردهای بلاک‌چین در حوزه فرماندهی و کنترل شناختی، فصلنامه بازی جنگ. 4(8). 79-51.
گلزار. علی حسین و همکاران. (1400) ارائه الگویی جهت ارزیابی تأثیر تکنولوژی بلاک‌چین (زنجیره تأمین بلوکی) بر عملکرد زنجیره تأمین با استفاده از سیستم‌های استنتاج فازی در صنعت خودروسازی، نشریه مدیریت راهبردی در سیستم‌های صنعتی. 16(55)، 50-66.
منظمی. محمود. (1400). راهکارهای انقلاب صنعتی چهارم و تکنولوژی بلاک‌چین برای مدیریت مؤثر کارکنان. مجله برندآفرین. 20(2)، 8-1.
میرزائی. محمدصادق. (1401). نقش ظرفیت یکپارچگی داخلی استفاده از فناوری پیشرفته در ظرفیت نوآوری بر پایه نقش میانجی یکپارچگی فناوری بلاک‌چین و سرمایه اجتماعی رابطه‌ای تأمین کننده، نشریه پژوهش‌های علوم مدیریت. 4(12)، 25-42.
ندری‌پری. سمیرا. (1399). تحول در بخش امنیتی داده‌های ابری با کمک فناوری بلاک‌چین. نشریه پژوهش‌های معاصر در علوم  و تحقیقات. 20، 32-47.
یوسف‌زاده. سارا و همکاران (1402). ارائه الگوی کاربست تکنولوژی بلاک‌چین و مدیریت عملکرد کسب و کار از منظر راهبری شرکتی، مجله حسابداری مدیریت. 16(59)، 78-97.