ارتباط سواد رسانه و استفاده و پذیرش اخبار از فضای مجازی در میان کتابداران کتابخانه‌های عمومی استان قم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 نویسنده مسئول، استادیار، گروه حسابداری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. رایانامه: mbakhtiari1363@pnu.ac.ir

2 دانشیار، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. رایانامه: sghaffari@pnu.ac.ir

چکیده
هدف: این‌ تحقیق‌ در پی‌ بررسی‌ رابطه‌ سواد رسانه‌ای با میزان‌ استفاده‌ از فضای مجازی و پذیرش‌ اخبار رسانه‌ای در بین‌ کتابداران است‌. استفاده‌ از فضای مجازی و پذیرش‌ اخبار رسانه‌ای مسائلی‌ هستند که‌ امروزه‌ در بین‌ کتابداران از اهمیت‌ بیشتری برخوردار است‌.

روش: روش‌ پژوهش‌ از نوع‌ مطالعات‌ توصیفی‌- همبستگی‌ بود. جامعه‌ آماری تحقیق‌ کلیه‌ کتابداران کتابخانه‌های عمومی استان قم است که تعداد آن‌ها 112 نفر است و حجم‌ نمونه‌ به‌ تعداد 80 نفر به‌ روش‌ نمونه‌گیری در دسترس‌ انتخاب‌ شدند. برای گردآوری داده‌ها از پرسشنامه‌ استفاده شد. روایی‌ پرسشنامه‌ها با نظر اساتید و پایایی‌ آن‌ از طریق‌ ضریب‌ آلفای کرونباخ‌ تأیید شد.

یافته‌ها: داده‌ها از طریق‌ ضریب‌ همبستگی‌ پیرسون‌ و تحلیل‌ واریانس‌ یک‌طرفه‌ در نرم‌افزار SPSS تحلیل‌ شد. نتایج‌ نشان‌ داد بین‌ سواد رسانه‌ با میزان‌ استفاده‌ از فضا مجازی رابطه‌ معنی‌داری وجود ندارد ٠٥/٠ p>. بین‌ سواد رسانه‌ای و مؤلفه‌های آن‌ با پذیرش‌ اخبار رسانه‌ای رابطه‌ منفی‌ وجود دارد ٠١/٠p<. از بین‌ متغیرهای جمعیت‌ شناختی‌، رابطه‌ رشته‌ تحصیلی‌ باسواد رسانه‌ای و پذیرش‌ اخبار رسانه‌ای و رابطه‌ نوع‌ رسانه‌ با میزان‌ استفاده‌ از فضای مجازی و پذیرش‌ اخبار رسانه‌ای معنی‌دار است.

نتیجه‌گیری: نتایج‌ این‌ پژوهش‌ هم‌ در حوزه‌ نظری و هم‌ کاربردی دستاوردهای قابل‌توجهی‌ داشت‌ به‌طوری‌که‌ می‌توان‌ با تقویت‌ سواد رسانه‌ای، آگاهی‌ و مهارت‌ کتابداران را در زمینه‌ اخبار و اطلاعات‌ رسانه‌ای افزایش‌ و پذیرش‌ اخبار نادرست‌ و غیرواقعی‌ در فضای مجازی پیشگیری کرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

The relationship between media literacy and the utilization and acceptance of news from online sources among the librarians in public libraries in Qom province

نویسندگان English

Masoud Bakhtiari 1
Saeed Ghaffari 2
1 Corresponding author,Assistant Professor, Department of Accounting, Payame Noor University, Tehran, Iran. E-mail: mbakhtiari1363@pnu.ac.ir
2 Associate Professor, Department of Information Science and Epistemology, Payame Noor University, Tehran, Iran E-mail: sghaffari@pnu.ac.ir
چکیده English

Purpose: The purpose of this study is to investigate the relationship between media literacy and the use of cyberspace and the acceptance of media news among librarians. The use of cyberspace and the acceptance of media news are issues that are of greater importance among librarians today.
Research method: The research method was a descriptive-correlational study. The statistical population of the study is all librarians of public libraries in Qom province, which number is 112 people, and the sample size is 80 people selected by convenience sampling method. A questionnaire was used to collect data. The validity of the questionnaires was confirmed by the professors and its reliability was confirmed by Cronbach's alpha coefficient.
Research findings: The data were analyzed through Pearson's correlation coefficient and one-way analysis of variance in SPSS software. The results showed that there is no significant relationship between media literacy and the amount of use of cyberspace (p>0.05). There is a negative relationship between media literacy and its components and the acceptance of media news (p<0.01). Among the demographic variables, the relationship between the field of study and media literacy and the acceptance of media news, and the relationship between the type of media and the amount of use of cyberspace and the acceptance of media news are significant.
Conclusion: The results of this study have made significant achievements in both theoretical and practical areas, so that by strengthening media literacy, librarians' awareness and skills in the field of news and media information can be increased and the acceptance of false and unrealistic news in cyberspace can be prevented.

کلیدواژه‌ها English

Media literacy
cyber space
acceptance of media news
Media
Librarians
فهرست منابع
استرکی‌، اکبر.(١٣٩١) شبکه‌های اجتماعی‌ مجازی، فصلنامه‌ جامعه‌ اطلاعاتی‌، ٤(١):٤٣-٨٣.
اسدی، ناصر. (١٣٩٩). رابطه‌ میان‌ مصرف‌ و سواد رسانه‌ای خبری دانش‌آموزان‌ دبیرستانی‌ شهر تهران‌. مجله‌ دین‌ و ارتباطات‌، ٢٧(٥٧): ١٧-٥٦.
اسمعیلی، امیر؛ صالح، رحیمی و محمود، مرادی .(1398). رابطه میان سواد اطلاعاتی و توانایی کاربران کتابخانه‌ها در تشخیص اخبار جعلی بر اساس مؤلفه‌های اطلاع‌نگاشت ایفلا. مطالعات ملی کتابداری و سازمان‌دهی اطلاعات،30(1) ،7-26 .
اسلوین‌، جیمز. (١٣٨٠). اینترنت‌ و جامعه‌، ترجمه‌ عباس‌ گیلوری و علی‌ رادباوه‌، تهران‌: کتابدار.
بلبلی‌، الهام‌ سادات‌ و تربتی‌، سروناز. (١٣٩٣). بررسی‌ رابطه‌ میزان‌ استفاده‌ تکنولوژی‌های نوین‌ ارتباطی‌ و سواد رسانه‌ای، مجله‌ مطالعات‌ رسانه‌ای، ٩(٢٦)، ٢٨-١٩.
پاتر، جیمز. (١٣٩١). نظریه‌ سواد رسانه‌ای، رهیافتی‌ شناختی‌، ترجمه‌ ناصر اسدی، محمد سلطانی‌ فر، شهناز هاشمی‌، تهران‌: سیمای شرق‌.
تقی‌ پور، امیرعباس؛ محمد طاهری، محمود رضا؛ سلطانی‌ فر، محمد. (١٤٠٠). رابطه‌ سواد رسانه‌ای با میزان‌ پذیرش‌ شایعات‌ در بین‌ مخاطبان‌ شبکه‌های اجتماعی‌. دین‌ و ارتباطات‌، ٢٨(ویژه‌نامه‌ اول‌؛ دین‌، رسانه‌ و سواد رسانه‌ای): ١٢٦-٩٤.
جعفری هرندی، رضا؛ بهرامی‌، سوسن‌. (١٣٩٨). تأثیر اعتیاد اینترنتی‌، سلامت‌ روانی‌ و معنوی دانشجویان‌ دانشگاه‌ قم‌. علوم‌ و فنون‌ مدیریت‌ اطلاعات‌، ٥(١): ٥٥-٧٧.
چناری مهین، شبستانی اعظم. پیش‌بینی میزان آشنایی بااخلاق در فضای مجازی با استفاده از سواد رسانه‌ای و شایستگی‌های فناورانه. اخلاق در علوم و فناوری. ۱۴۰۰; ۱۶ (۱) :۱۵۵-۱۵۸.
سالمی‌، آزاده‌؛ خانیکی‌، هادی؛ صبوری خسروشاهی‌، حبیب‌؛ هاشمی‌، شهناز. (١٤٠٠). استفادۀ کاربران‌ از رسانه‌های اجتماعی‌ و رابطه‌ آن‌ باسواد رسانه‌ای (در حوزۀ سلامت‌ شهر تهران‌). فصلنامه‌ علمی‌ مطالعات‌ میان‌رشته‌ای ارتباطات‌ و رسانه‌، ٤(پیاپی‌ ١٢): ٥-٣٦.
شرقی، مریم. جعفری، علی. (1403). رابطه سواد رسانه‌ای با میزان استفاده از فضای مجازی و پذیرش اخبار رسانه‌ای در بین دانش‌آموزان دختر دوره دوم متوسطهپژوهش‌های ارتباطی،31 (117) ،105-135.
شهبازی، رحیم. قاسم‌زاده، ابوالفضل. مهری، نصرت. داداش زاده، مجید. (1403). مدل یابی معادلات ساختاری رابطه سواد رسانه‌ای و سواد اطلاعاتی با پذیرش یادگیری الکترونیکی در دوره باندمی کووید-19 (موردمطالعه: دانشجویان دانشگاه هنر اسلامی تبریز)،علوم و فنون مدیریت اطلاعات،10(1)،61-88 .
صدیقی،زینب .اسفندیاری مقدم،علیرضا.زارعی،عاطفه.(1399). شناسایی مهم‌ترین معیارهای ارزیابی رابط کاربر کتابخانه‌های دیجیتال ارائه‌دهنده خدمات به نابینایان و کم‌بینایان از دیدگاه کتابداران شاغل در کتابخانه‌های دیجیتال نابینایان در سطح کشور، فصلنامه مطالعات کتابداری و علم اطلاعات، 2(12) ،160-181.
عزیزی،زهره.مرادی، محمود. (1403). بررسی نقش سواد رسانه‌ای در توانایی تشخیص اخبار جعلی کتابداران کتابخانه‌های عمومیعلوم و فنون مدیریت اطلاعات،10(2)،61-76 .
فرقانی‌، محمدمهدی و مهاجری، ربایه‌. (١٣٩٨). رابطه‌ بین‌ میزان‌ استفاده‌ از شبکه‌های اجتماعی‌ مجازی و تغییر در سبک‌ زندگی‌ جوانان‌، مطالعات‌ رسانه‌های نوین‌، ٤(١٣): ٢٩٢-٢٥٩.
فرج پهلو، فرج پهلو . زوارقی، زوارقی . (1385). ارزیابی اپک‌های وب‌بنیاد ایران ازنظر ویژگی‌های نمایشی و رابط کاربریپژوهش‌نامه مبانی تعلیم و تربیت،7(1)،18-31.
فکوهی‌، ناصر (١٤٠٠). تاریخ‌ اندیشه‌ و نظریه‌های انسان‌شناسی، تهران‌: نشر نی‌، چاپ‌ سیزدهم‌.
فتحی واجارگاه، کوروش، پرداختچی، محمدحسن.، ربیعی، مهدی(1390). ارزشیابی اثربخشی دوره‌های آموزش مجازی در نظام آموزش عالی ایران. فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات در علوم تربیتی، 1(4)،5-21 .
قناعتی‌، عاطفه‌ و پیرزهی‌، مهسا و خنجر خانی‌، مسعود. (١٣٩٧). رابطه‌ میزان‌ استفاده‌ از فضای مجازی باسواد رسانه‌ای، نهمین‌ همایش‌ انجمن‌ فلسفه‌ تعلیم‌ و تربیت‌ ایران‌، زاهدان‌ .
محمد اسماعیل،صدیقه.کاظمی کوهبنانی،سمیه.(1389).160 مؤلفه در ارزیابی تطبیقی کاربردپذیری وب‌سایت‌های کتابخانه‌های ملی کشورهای جمهوری اسلامی ایران، عراق و ترکیه.دانش شناسی،11(3)،91-115.
میری، انیس . بنی‌هاشم، زهرا . (1398). تأثیر ابعاد سواد رسانه‌ای بر میزان و نوع استفاده از پیام‌رسان‌های فضای مجازیشمسه: نشریه الکترونیکی سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی،11 (42- 43), 28-42.
ولی زاده، کمال‌؛ جعفری، علی‌. (١٣٩٨). نقش‌ کتاب‌ درسی‌ »تفکر و سواد رسانه‌ای« در ارتقای ابعاد سواد رسانه‌ای دانش‌آموزان‌ مقطع‌ متوسطه‌ دوره‌ دوم‌ شهر اردبیل‌. پژوهش‌های ارتباطی‌، ٢٦(١٠٠)، ٢٠٩-٢٣٣.
     References
 
Anthony, C. M. (2009). Images of girls and women in the media: A media literacy project to mitigate the influence of beauty product advertising for girl scouts. Gonzaga University.
Amin, A. M., Adiansyah, R., & Hujjatusnaini, N. (2023). The contribution of communication and digital literacy skills to critical thinking. Jurnal Pendidikan Sains Indonesia (Indonesian Journal of Science Education), 11(3), 697-712.
Craft, S.; Ashley, S. & Maksl, A. (2020). Elements of News Literacy: A Focus Group Study of How Teenagers Define News and Why They Consume It. Journal of Electronic News, Vol. 10 (3) 143-160. 
Kamani, P. (2015). The application of social media tools in academic libraries. Proceedings of the IATUL Conferences. Paper 5. Retrieved December 6, 2015 from http://docs.lib.purdue.edu/iatul/2015/posters/5
Li, R., & Suh, A . (2015). Factors Influencing Information credibility on Social Media Platforms: Evidence from Facebook Pages. Procedia Computer Science, 72, 314-328. doi:https://doi.org/10.1016/j.procs.2015.12.146 
Newman, N.; Fletcher R.; Kalogeropoulos A. & Kleis Nielse, R. (2019). Reuters Institute Digital News, Report 2019, https://reutersinstitute.politics. ox.ac.uk/sites/default/files/2019-06/DNR_2019_FINAL_0.pdf
Papaioannou, T. (2017). Assessing digital media literacy among youth through their use of social networking sites. Revista de InformaticaSociala, 8(15), 36-48.
Potter, W. J. (1998). Media Literacy, Sage Publication, Inc. Primack, Brian A;Fine, Danielle; Yang, Christopher, K; Wicket, Dustin, Zickmund, Susan. Adolescents impressions of antismoking media literacy education. Health Education Research 2009; 24(4): 608-621.
Robert, L. (2016). Holistic Media Education: An Assessment of the Effectiveness of a College Course in Media Literacy. Communication Quarterly, 56 (1), 49-68.
Vraga, E.; Tully, M.; Kotcher, J. E.; Smithson, A. B. & Broeckelman-Post, M. (2019). A Multi-Dimensional Approach to Measuring News Media Literacy. Journal of Media Literacy Education 7 (3), 41 -53.
Yin, C., & Zhang, X. (2020). Incorporating message format into user evaluation of microblog information credibility: A nonlinear perspective. Information  Processing & Management, 57(6), 102345. doi:https://doi. org/10.1016/j.ipm.2020.102345